Tower Bridge, London

Een artikel voor de Client Newsletter van juni 2010 van Ernst & Young België. Naar aanleiding van de eerste Ernst & Young Eurozone Forecast (EEF) interviewden wij Geert Noels.

In een apart Kaderstukje geeft Gust Herrewijn, Managing Partner van Ernst & Young België de nodige duiding bij het opzet van de EEF.

Geert Noels: “Er moet een evenwicht zijn tussen de beloften van politici en de draagkracht van het land”

Naar aanleiding van de eerste Ernst & Young Eurozone Forecast (EEF) had Impulse een gesprek met econoom Geert Noels van Econopolis. Hij had het met ons over de effecten van voorspellingen en over de recentste evoluties in de eurozone. En jawel, samen met vele economen kijkt hij met belangstelling uit naar de EEF van juli.

Is deze eerste E&Y Eurozone forecast voor u nuttig gebleken?

Geert Noels – Jazeker. Wie betrouwbaar macro-economisch cijfermateriaal nodig heeft, was tot nog toe aangewezen op supranationale instellingen als de OESO en het IMF of op banken. De supranationale instellingen zijn traag, want het duurt een poos voor hun cijfers goedgekeurd raken. Bovendien zijn die cijfers vaak ‘gekleurd’, want officiële instellingen brengen liever geen al te slecht nieuws uit angst zelf een recessie uit te lokken. Het IMF en de OESO hebben bijvoorbeeld nog nooit een diepe recessie voorspeld. Zelfs niet als hun indicatoren duidelijk in die richting wezen.
Ook de cijfers van de bankiers moeten met een korrel zout worden genomen. Banken zitten momenteel in een weinig comfortabele positie en hebben daarom minder oog voor positieve ontwikkelingen in emerging markets of innovatieve branches.
Daarom is de Ernst & Young Eurozone Forecast zeer welkom. Ik zie dus uit naar deze driemaandelijkse forecasts en hoop dat de makers met echte voorspellingen naar buiten zullen blijven komen.

Het maken van voorspellingen blijft een hachelijke onderneming...

Geert Noels – Mensen willen graag in de toekomst kijken maar voorspellingen hebben vaak feedbackeffecten. Bedrijfsleiders kennen dat zeker. Wie een probleem voorziet, kan meteen bijsturen, waardoor het voorspelde probleem zich uiteindelijk niet voordoet.
Neem nu de begrotingstekorten van Griekenland. De Grieken worden verplicht te bezuinigen en dat heeft wellicht tot gevolg dat ze over enkele jaren hun problemen te boven komen. Als het Griekse debacle niet was voorspeld, was dat land wellicht helemaal onderuit gegaan.
Daarnaast is er ook zoiets als een kortetermijnfocus die mensen verhindert adequaat te reageren op voorspellingen. Terwijl het asfalt smelt in de zomerhitte, is het moeilijk mensen ertoe te bewegen voorzorgen te treffen voor de dag waarop zware sneeuwval alle verkeer zal doen vastlopen. Met perioden van hoogconjunctuur en recessie is dat net zo. Als je in 2007 had voorspeld dat de economie in 2009 met 3 tot 4% zou krimpen, had iedereen je weggelachen. Kortetermijnfocus en feedbackeffect zorgen ervoor dat bepaalde voorspellingen niet uitkomen of gewoon niet worden gehoord.

De EEF voorspelt vanaf 2012 weer 2 à 2,5% groei voor de eurolanden. Komt dat uit?

Geert Noels – Ik denk dat die groei is overschat. Voor de VS wordt vanaf 2012 zelfs 3,5 à 4% voorspeld. Dat is onmogelijk. Voor Europa is een duurzame groei van 1 tot 1,5% wel haalbaar. Voor de VS is dat 2,5%.
Een eerste reden hiervoor is de vergrijzing van de bevolking. Een andere reden is het feit dat de groei van de voorbije 20 jaar voor een deel te danken was aan meer leverage, meer schulden dus. De rente is in die periode steeds gedaald, waardoor geplande uitgaven konden worden vervroegd. Dat is massaal gebeurd. In Portugal kochten mensen snel na elkaar een auto én een huis, terwijl ze normaal 30 jaar over die uitgaven hadden moeten doen. Dat is leuk voor die mensen, want ze hebben nu al een materiële welstand bereikt die ze eigenlijk pas over 30 jaar konden halen. Maar erg duurzaam is dat niet, want een deel van die welstand zal niet betaald kunnen worden. Een deel van de groei van morgen is immers gisteren al opgesoupeerd. Wij gaan dus naar een periode van healing deflation. Vóór wij opnieuw duurzaam kunnen groeien, moeten wij kiezen tussen een snelle korte krimp van onze economie of een langere periode van stagnatie.

“Het is nog te vroeg om
opgelucht adem te halen”


Door Gust Herrewijn, Managing Partner van Ernst & Young België

Zeker in tijden van economische crisis en onzekerheid is de nood aan degelijke macro-economische trendanalyses en voorspellingen erg groot. Vele rapporten kijken vooral achterom en proberen krachtlijnen te distilleren uit het verleden. De Ernst & Young Eurozone Forecast is het enige rapport dat met échte voorspellingen naar buiten komt voor een periode van nu tot 2014. De forecast geeft niet alleen een prognose voor de economische situatie in de hele eurozone, hij geeft ook een vooruitblik op de situatie van de 16 lokale economieën.

Hoewel wij het ergste van de credit crunch nu wel achter ons hebben, blijkt dat het nog te vroeg is om echt opgelucht adem te halen. De economie krijgt momenteel veel tegenwind door de Griekse financiële crisis en, ondanks enkele lichtpunten, zien wij geen volledig herstel vóór midden 2012, dat wil zeggen pas vijf jaar na het begin van de wereldwijde financiële crisis.

Voor België voorspelt de EEF een moeizaam herstel, maar is onze positie echt zoveel beter dan de Griekse?

Geert Noels – Qua competitiviteit doet ons land het 15% minder goed dan Duitsland. De Zuid-Europese landen doen het nog minder goed (zie grafiek). Tussen 2000 en nu is Duitsland erin geslaagd de loonkosten per eenheid product te doen dalen. Nu is het aan ons om de kloof met Duitsland te overbruggen. Italië en Spanje maken hun achterstand niet meer goed met loonmatiging alleen.
Ik denk daarom dat euro sterker zal worden als de zuiderse landen de muntunie verlaten. Hun competitiviteit ligt veel lager dan de Duitse, zij moeten een hogere schuld terugbetalen en groeien minder snel… Het probleem wordt dus almaar groter. Als dit cijfers waren van een bedrijf, zou iedereen meteen inzien dat het hoog tijd is voor herstructureringen en een herschikking van de schuld. Maar omdat het hier over landen gaat, is deze logica kennelijk moeilijker te accepteren. De eurolanden hebben al 1.000 miljard euro uitgegeven om de situatie te stabiliseren… België heeft zich geëngageerd voor 20 miljard euro. Maar een zinvolle reddingsoperatie is dat volgens mij niet.
België kan zijn achterstand nog wel goedmaken, denk ik, maar dat zal wel 10 jaar in beslag nemen. Voor zuiderse landen is een soort managed default of schuldherschikking de enige oplossing. Misschien duurt het nog twee tot drie jaar vóór die beslissing valt, maar vroeg of laat valt ze toch. Zonder managed default kunnen de tellers niet meer op nul worden gezet, tenzij de bevolking heel zware offers brengt.

En dat laatste is politiek nooit haalbaar.

Geert Noels –Wanneer politici beslissingen nemen over de toekomst van hun land, vinden zij meestal dat er sociale correcties nodig zijn. Voor een deel is dat terecht, maar je kan niet doen alsof de begroting niet bestaat. Ze is er en moet worden gefinancierd en de rente moet worden betaald. Solidariteit is wel mooi, maar fundamenteel draait alles om duurzaamheid. Politici moeten duurzame beloften maken aan de bevolking. Er moet dus een evenwicht zijn tussen wat zij beloven en wat het land kan dragen en die draagkracht is de concurrentiekracht.
Vandaag zit België ergens tussen Duitsland en Griekenland in. Wij moeten bepalen welke kant wij uitgaan. Voorlopig gaan we nog de foute kant uit. Dat is geen voorspelling Maar ik zal er een voorspelling van maken in de hoop dat ze feedbackeffecten uitlokt en toch niet uitkomt.